III Ca 1141/18

Postanowienie+Uzasadnienie

Sygn. akt III Ca 1141/18

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2019 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

Przewodniczący - Sędzia SO Roman Troll (spr.)

Sędziowie: SO Andrzej Dyrda

SO Henryk Brzyżkiewicz

Protokolant Aldona Kocięcka

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2019 r. w Gliwicach

na rozprawie

sprawy z wniosku K. D.

z udziałem (...) Spółki Akcyjnej w K.

o ustanowienie służebności przesyłu

na skutek apelacji uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII Ns 828/13

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie przeprowadzone przed Sądem Rejonowym w Z. w części dotyczącej rozprawy z 9 kwietnia 2018 r. i sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.

SSO Henryk Brzyżkiewicz SSO Roman Troll SSO Andrzej Dyrda

Sygn. akt III Ca 1141/18

UZASADNIENIE

Wnioskodawca K. D. domagał się ustanowienia służebności przesyłu obciążającej nieruchomość obejmującą działki nr (...), położoną w Z., dla której Sąd Rejonowy w Z. prowadzi księgi wieczyste nr (...) na rzecz uczestniczki postępowania (...) Spółki Akcyjnej w K. za jednorazowym wynagrodzeniem - 12600 zł.

W odpowiedzi na wniosek uczestniczka postępowania nie sprzeciwiła się co do zasady ustanowieniu służebności przesyłu, wnosząc o węższe jej ustanowienie i niższe wynagrodzenie.

Postanowieniem z 10 kwietnia 2018 r. Sąd Rejonowy w Z. ustanowił na rzecz uczestniczki postępowania służebność przesyłu obciążającą nieruchomość obejmującą działki nr (...), położoną w Z. przy ul. (...), dla których prowadzone są księgi wieczyste (...) przez Sąd Rejonowy w Z., której treścią jest znoszenie istnienia na nieruchomości obciążonej oraz w przestrzeni nad i pod powierzchnią tej nieruchomości urządzeń przesyłowych w postaci sieci elektroenergetycznych, oznaczonych na mapie stanowiącej załącznik do opinii z 1 czerwca 2015 r. biegłego geodety W. S. kolorem zielonym (k. 68 akt), którą to mapę uczynił integralną częścią tego postanowienia oraz polegającą na prawie korzystania w pasie o szerokości dwóch metrów, po jednym metrze od osi kabla z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji sieci lub jej instalacji wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem na czas nieokreślony (pkt 1.); zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy 8660 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu ustanowionej w punkcie pierwszym postanowienia (pkt 2.); oddalił wniosek w pozostałej części (pkt 3.); zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy 607,51 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 4.); nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Z. tytułem kosztów sądowych od wnioskodawcy 316,11 zł (pkt 5.), a od uczestniczki postępowania 693,82 zł (pkt 6.).

Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości położonej w Z. przy ul. (...), sieć energetyczna znajduje się pod ziemią na jego nieruchomości, a dla zapewnienia prawidłowego korzystania z tych urządzeń przyjęto szerokość przesyłu po metrze od skrajnych jej przewodów. Nieruchomość zlokalizowana jest w centralnej strefie miasta Z., około 1,5 km od ścisłego centrum. Wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wynosi 8660 zł.

Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych, przywołując regulację art. 3051 k.c. do art. 3054 k.c. oraz art. 288 k.c., uznał wniosek za zasadny i orzekł także, na podstawie art. 520 § 2 k.p.c., o kosztach postępowania rozliczając je zgodnie z ustalonymi proporcjami przegrania sprawy wg zasądzonego wynagrodzenia.

Apelację od tego postanowienia złożyła uczestniczka postępowania zaskarżając je w części obejmującej punkty: 1., 2., 4., 5. i 6. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: art. 3051 k.c. i art. 3052 § 1 k.c. poprzez ustanowienie służebności przesyłu na obszarze przekraczającym powierzchnię potrzebną do właściwego korzystania z urządzeń zgodnie z ich przeznaczeniem oraz zasądzenie wynagrodzenia, które nie jest odpowiednie, ponieważ zostało określone w oparciu o zawyżoną powierzchnią; art. 3052 § 2 k.c. i zasądzenie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, które nie jest odpowiednie; art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez błędną ocenę dowodów z opinii biegłych z zakresu geodezji, elektroenergetyki oraz szacowania nieruchomości polegającą w szczególności na ustaleniu wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w oparciu o szerokość pasa służebności przesyłu przekraczającą szerokość niezbędną do właściwego korzystania z urządzeń, określoną przez przedsiębiorcę, a także w oparciu o niezasadnie przyjęte zawyżone wartości współczynników określających stopień współkorzystania z nieruchomości przez przedsiębiorcę. Wniosła także o dopuszczenie dowodów z uzupełniających pisemnych opinii biegłych sądowych: z zakresu geodezji - na okoliczność ustalenia przebiegu służebności przesyłu na nieruchomościach wnioskodawcy stanowiących działki oznaczone numerami geodezyjnymi (...) w pasie gruntu o szerokości po 0,5 m od skrajnych linii kablowych i naniesienia jej przebiegu na mapę geodezyjną w celu uczynienia jej integralną częścią postanowienia; z zakresu szacowania nieruchomości - na okoliczność ustalenia jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na tych nieruchomościach wnioskodawcy z uwzględnieniem przebiegu służebności przesyłu oznaczonego w opinii biegłego z zakresu geodezji.

Przy tak postawionych zarzutach wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie służebności przesyłu na jej rzecz obejmujący prawo do korzystania z nieruchomości obciążonej w pasie o szerokości 0,5 m od skrajnej linii kablowej zgodnie z przebiegiem określonym w opinii uzupełniającej biegłego z zakresu geodezji; zasądzenia od wnioskodawcy na jej rzecz wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w wysokości określonej w opinii uzupełniającej biegłego z zakresu szacowania nieruchomości z uwzględnieniem przebiegu oznaczonego w opinii biegłego z zakresu geodezji oraz orzeczenia o kosztach postępowania na podstawie art. 520 § 2 k.p.c., a także o zasądzenie od wnioskodawcy na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz o zasądzenie od uczestniczki postępowania na jego rzecz kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W sprawie dotyczącej ustanowienia służebności przesyłu sąd nie jest związany zakresem zaskarżenia i zakazem reforamtionis in peius, gdyż elementy postanowienia w tym przedmiocie (ustanowienie służebności oraz wynagrodzenie) stanowią całość i zaskarżenie któregokolwiek z nich powoduje, że trzeba się odnieść do całości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 maja 2016 r., sygn. akt V CSK 531/15, Lex 2076691). Dlatego też zaskarżenie postanowienia w rozpoznawanej sprawie w części wskazanej w apelacji musi łączyć się z koniecznością oceny całego postanowienia.

Sąd Rejonowy nie wziął pod uwagę, że pas służebności może występować tylko na działkach należących do wnioskodawcy, a co za tym idzie na działce (...) do jej północnej granicy, a jest to mniejsza odległość niż metr; z sentencji postanowienia jednak to nie wynika, gdyż zaznaczono tam pas służebności także na tej działce jako po metrze od skrajnych przewodów od osi kabla, a dodatkowo na mapie przebieg służebności nie jest oznaczony kolorem zielonym tylko linią przerywaną i granicami działki. Tego Sąd Rejonowy w ogóle nie zauważył.

Niezależnie jednak od zgłoszonych w apelacji zarzutów zaskarżone rozstrzygnięcie podlegało uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania, albowiem doszło do nieważności postępowania w zakresie rozprawy przeprowadzonej 9 kwietnia 2018 r. O tej rozprawie żaden z pełnomocników, zarówno wnioskodawcy, jak i uczestniczki postępowania nie był zawiadomiony, a stawił się na nie, wg protokołu, jedynie pełnomocnik uczestniczki postępowania r. pr. Z. J. /k. 282/ (aczkolwiek reprezentuje ją r. pr. Z. J.). W protokole z tej rozprawy wskazano, że doszło do dopuszczenia dowodów i ogłoszenia postanowienia, a rozprawa została zamknięta. Pełnomocnicy byli zaś zawiadomieni o terminie rozprawy wyznaczonej na 10 kwietnia 2018 r. /k. 281/, zgodnie z zarządzeniem z 22 stycznia 2018 r. /k. 276/, także postanowienie Sądu Rejonowego co do istoty sprawy wskazuje, że zostało wydane 10 kwietnia 2018 r., jak wynika z jego treści, po przeprowadzeniu wówczas rozprawy /k. 283/. Brak jednak w aktach protokołu rozprawy z 10 kwietnia 2018 r., a wydanie postanowienia w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu bez przeprowadzenia rozprawy stanowi naruszenie art. 148 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., art. 514 § 1 k.p.c., i art. 608 k.p.c. (jest to bowiem sprawa z zakresu prawa rzeczowego, a takie rozpoznawane są na rozprawie).

Nieważność postępowania Sąd Okręgowy bierze pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

Działając w ten sposób Sąd Rejonowy naruszył także regulację art. 149 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., albowiem nie zawiadomił pełnomocników wnioskodawcy i uczestniczki postępowania o terminie rozprawy, którą przeprowadził 9 kwietnia 2018 r., ponadto naruszył art. 326 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., gdyż nie ogłosił postanowienia na terminie rozprawy odbytym 9 kwietnia 2018 r. tylko następnego dnia, a nie zaznaczono w protokole, że odroczono ogłoszenie orzeczenia. W aktach brak jakiegokolwiek orzeczenia co do istoty sprawy wydanego 9 kwietnia 2018 r.

Trzeba tu zaznaczyć, że 23 lipca 2018 r. sędzia referent złożył oświadczenie, iż poprzez nieuwagę nie zmieniono daty 9 kwietnia 2018 r. w protokole na poprawną, ponieważ wcześniej sporządzono protokół wstępny przez protokolanta /k. 312/. Akta wówczas były w dyspozycji Sądu Rejonowego jednak nie doszło do sprostowania tego protokołu – w tym zakresie nie zostało wydane żadne zarządzenie. Tenże protokół nie został więc sprostowany, a jest on dokumentem urzędowym. Dokument urzędowy, na podstawie art. 244 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. W rozpoznawanej sprawie także postanowienie Sądu Rejonowego co do istoty sprawy wydane, co wynika z jego treści, 10 kwietnia 2018 r. po przeprowadzeniu w tymże dniu rozprawy, stanowi dokument urzędowy. W aktach natomiast brak jest protokołu rozprawy z 10 kwietnia 2018 r., a to oznacza, że nie można stwierdzić jakie czynności zostały wówczas podjęte i w jakich godzinach została rozprawa przeprowadzona oraz kto się na nią stawił. Nie można więc ustalić jakie czynności wówczas dokonano i dokładnie kiedy, a co za tym idzie czy dokonano jakichkolwiek czynności umożliwiających stronom udział w rozprawie. To zaś spowodowało pozbawienie ich możliwości działania w sprawie. W takim stanie sprawy rozprawa przeprowadzona 9 kwietnia 2018 r. bezpośrednio poprzedzała wydanie orzeczenia co do istoty sprawy.

Z protokołu z 9 kwietnia 2018 r. wynika więc domniemanie, że właśnie wówczas rozprawa został przeprowadzona i ogłoszono postanowienie co do istoty sprawy, a obalenie tego domniemania może nastąpić tylko poprzez sprostowanie tego protokołu; jeżeli rzeczywiście doszło do omyłki w tym zakresie, ale musi to przybrać stosowną formę (por. wyrok Sądu Najwyższego z 30 listopada 2007 r., sygn. akt IV CNP 111/07, Lex 623810). Do takiego sprostowania jednak nie doszło.

Pozbawienie strony możliwości działania ma miejsce wówczas, gdy z powodu wadliwości procesowych sądu lub czynności strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów postępowania, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, a skutki tych wadliwości nie zostały usunięte przed wydaniem orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2012 r., II PK 259/11, Lex 1243021).

W takim stanie faktycznym sprawy brak zawiadomienia pełnomocnika wnioskodawcy o rozprawie odbytej 9 kwietnia 2018 r. spowodował pozbawienie wnioskodawcy możności obrony praw, co doprowadziło do nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Trzeba bowiem pamiętać, że była to rozprawa bezpośrednio poprzedzająca wydanie postanowienia co do istoty sprawy, zaś to postanowienie zostało wydane następnego dnia, bez przeprowadzenia rozprawy. Z protokołu z 9 kwietnia 2018 r. wynika domniemanie, że wówczas rozprawa została przeprowadzona, a obalenie tego domniemania może nastąpić tylko poprzez jego sprostowanie, jeżeli rzeczywiście doszło do omyłki w tym zakresie, ale musi to przybrać stosowną formę.

Z powyższych względów, niezależnie od zarzutów apelacji, na skutek nieważności postępowania - pozbawienia możliwości obrony praw na rozprawie 9 kwietnia 2018 r., o której nikt nie został powiadomiony - należało uchylić zaskarżone orzeczenie, znieść postępowanie w tej części oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 5 k.p.c., art. 108 § 2 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c., należało orzec jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zawiadomi pełnomocników wnioskodawcy i uczestniczki postępowania o terminie rozprawy, przeprowadzi ewentualne dodatkowe postępowanie dowodowe (rozpoznając także wnioski dowodowe zgłoszone w apelacji), ponowi czynności dokonane na terminie rozprawy 9 kwietnia 2018 r., które uzna za potrzebne do przeprowadzenia przed wydaniem orzeczenia, umożliwiając wnioskodawcy i uczestniczce postępowania odniesienie się do przeprowadzonych dowodów oraz wyda stosowne orzeczenie co do istoty sprawy.

SSO Henryk Brzyżkiewicz SSO Roman Troll SSO Andrzej Dyrda