Art. 108. Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.
Art. 108 KC
Kodeks cywilny · Księga pierwsza. Część ogólna › Tytuł IV. Czynności prawne › Dział VI. Przedstawicielstwo › Rozdział II. Pełnomocnictwo
- Stan prawny: 25 października 2026 r.
- Brzmienie obowiązuje od: 1 stycznia 1965 r.
- Akt: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
- Tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 795
Jak sądy stosują art. 108 KC
Sądy powołały ten przepis w 526 orzeczeniach. Poniżej 30 z nich z dosłownym fragmentem uzasadnienia, który powołuje przepis.
- III CZP 31/07Sąd Najwyższy · 14.09.2007
art. 108 k.c. zakazującego dokonywania pełnomocnikowi czynności prawnych „z
- II CSK 231/14Sąd Najwyższy · 29.01.2016
Zastawca będący osobą prawną nie był bowiem należycie reprezentowany przy jej zawieraniu, co oznacza, że umowa została zawarta z naruszeniem art. 108 k.c., który to przepis stosuje się odpowiednio, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony czynności.
- I ACa 596/14Sąd Apelacyjny w Lublinie · 17.09.2014
z art. 2 k.s.h. i art. 103 § 1 – 3 w zw. z art. 108 k.c. w zw.
- I ACa 871/17Sąd Apelacyjny w Poznaniu · 22.02.2018
Koszty postępowania Sąd I instancji na podstawie art. 108 §1 k.c. pozostawił do rozliczenia referendarzowi sądowemu.
- I ACa 440/17Sąd Apelacyjny w Warszawie · 12.01.2018
III CO 38/62 - OSNC 1965, z. 2, poz. 21; orzeczenia te zapadły pod rządami art. 108 p.o.p.c. i art. 283 k.z., co nie niweczy ich aktualności z uwagi na zasadniczą zbieżność regulacji tam zawartych odpowiednio z dyspozycjami art. 120 § 1 k.c. i art. 442 k.c.
- III AUa 18/18Sąd Apelacyjny w Białymstoku · 20.03.2018
Jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego nie może zostać ustanowiony pełnomocnikiem spółki członek zarządu będący tą samą osobą, z którą następnie zawierana jest umowa o pracę z uwagi na zakaz dokonywania czynności prawnej z samym sobą (art. 108 k.c.).
- I ACa 617/16Sąd Apelacyjny w Szczecinie · 22.02.2017
… pełnomocnictwa do głosowania w ich imieniu na zebraniu; przyjęcie, że zaskarżone uchwały zostały przyjęte większością głosów; przyjęcie i ustalenie, że członkowie Zarządu Wspólnoty wbrew przepisowi art. 108 k.c. mogli na podstawie udzielonych im pełnomocnictw skutecznie głosować w sprawie podjęcie zaskarżonych uchwał
- I ACa 1030/16Sąd Apelacyjny w Białymstoku · 26.05.2017
W tym kontekście podkreślił, że art. 108 k.c. statuuje zasadę zakazu dokonywania przez pełnomocnika czynności prawnej z sobą samym.
- II PK 67/10Sąd Najwyższy · 14.09.2010
Porozumienia, art. 377 i 379 k.s.h., art. 38 k.c. w związku z art. 108 k.c. oraz art. 12
- V ACa 755/19Sąd Apelacyjny w Warszawie · 03.06.2020
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu był art. 98 §1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.c.
- I ACa 625/18Sąd Apelacyjny w Warszawie · 10.01.2020
… naprawienia szkody wyrządzonej przez pozwaną jako pełnomocnika powoda, która w postępowaniu o dział spadku przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa (I Wydział Cywilny, sygn. akt I Ns 878/07), sprzecznie z art. 108 k.c. dokonała rozporządzenia udziałem w spadku po ojcu powoda na własną korzyść, pozbawiając G.
- I C 1351/18Sąd Okręgowy w Warszawie · 20.10.2023
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
- I PZP 7/95Sąd Najwyższy · 08.03.1995
pozwalające na uwzględnienie w drodze analogii przepisów art. 108 kodeksu cywilnego
- I ACa 1570/13Sąd Apelacyjny w Warszawie · 25.02.2015
… Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej, stosownie do 98 par. 1 i 3 i art. 108 par. 1 k.c. i § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów i ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów …
- IV CSK 413/09Sąd Najwyższy · 11.03.2010
interesów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na płaszczyznę art. 108 k.c.
- I ACa 904/14Sąd Apelacyjny w Szczecinie · 20.05.2015
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł mając na uwadze jego wynik, w oparciu o przepisy art. 108§ 1 w zw. z art. 98 §1 - 3, art. 99 k.c.,art. 100 k.p.c. i art. 391 §1 k.p.c. oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców …
- I C 1276/19Sąd Okręgowy w Warszawie · 05.07.2024
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
- I C 1187/20Sąd Okręgowy w Warszawie · 12.01.2024
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
- I C 1261/19Sąd Okręgowy w Warszawie · 08.05.2024
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
- V CSK 296/09Sąd Najwyższy · 24.03.2010
z art. 233 § 2 k.p.c., art. 509 § 1 k.c., art. 6 k.c., art. 108 § 1 k.c., art. 361 § 2 k.c.
- I ACa 1050/14Sąd Apelacyjny w Krakowie · 12.12.2014
K., prowadzi do wniosku, że pełnomocnictwo to obejmowało także umocowanie do zawarcia umowy z pełnomocnikiem, jako jej drugą stroną, a zatem czynność nie była sprzeczna z przepisem art. 108 k.c.
- I C 1653/20Sąd Okręgowy w Warszawie · 08.05.2024
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
- I ACa 313/17Sąd Apelacyjny w Warszawie · 23.04.2018
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w instancji odwoławczej był art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i art. 108 § 1 k.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
- I ACa 295/15Sąd Apelacyjny w Krakowie · 15.05.2015
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje umocowanie w przepisie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.c.
- V CK 704/04Sąd Najwyższy · 24.06.2005
samym sobą” w rozumieniu art. 108 k.c. nie był uzasadniony.
- I C 648/21Sąd Okręgowy w Warszawie · 24.05.2024
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
- I C 1092/20Sąd Okręgowy w Warszawie · 21.06.2024
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
- II UKN 37/96Sąd Najwyższy · 17.12.1996
prawa materialnego, tj. art. 203 KH, art. 108 w zw. z art. 58 KC oraz art. 4 ust. 1 i 3
- I ACa 819/13Sąd Apelacyjny w Krakowie · 23.10.2013
K. do zawarcia umowy przedwstępnej z samym sobą (art. 108 k.c.), nie było konieczne ustalanie, czy zachodziła możliwość naruszenia interesów mocodawczyni, co wykluczyć również z uwagi na zawarcie w treści pełnomocnictwa wskazań co do postanowień przyszłej umowy mogących być spornymi, zwłaszcza co do ceny.
- I C 2117/20Sąd Okręgowy w Warszawie · 19.03.2024
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
Pracuj z art. 108 k.c. w PrawoAI
Orzecznictwo do art. 108 KCSądy powołały ten przepis w 526 orzeczeniach. Zobacz, jak go stosują i które tezy się powtarzają.Zobacz orzecznictwo →
Zapytaj AI o art. 108 KCOpisz sprawę — odpowiedź z podstawą prawną, aktualnym brzmieniem i orzecznictwem, z linkami do źródeł.Zadaj pytanie →
Historia zmian art. 108Każde brzmienie przepisu z datami wejścia w życie i porównaniem wersji — także stan na dzień zdarzenia.Zobacz wersje →
Pismo na podstawie przepisuPozew, odpowiedź, wezwanie lub odwołanie w Wordzie — z powołaniem tego przepisu i orzecznictwa.Przygotuj pismo →
Kodeks cywilny z orzecznictwem do każdego artykułu
Załóż konto7 dni za darmo, bez karty. Biblioteka przepisów, wyszukiwarka 2,8 mln orzeczeń i asystent prawny AI.
Najczęściej powoływane przepisy: Kodeks cywilny
- Art. 6 KC
- Art. 481 KC
- Art. 361 KC
- Art. 455 KC
- Art. 5 KC
- Art. 58 KC
- Art. 445 KC
- Art. 65 KC
- Art. 822 KC
- Art. 415 KC
- Art. 3531 KC
- Art. 444 KC
- Art. 118 KC
- Art. 405 KC
- Spis treści →
Inne kodeksy i ustawy
- Kodeks karny
- Kodeks pracy
- Kodeks postępowania cywilnego
- Kodeks postępowania administracyjnego
- Kodeks postępowania karnego
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy
- Kodeks spółek handlowych
- Kodeks wykroczeń
- Kodeks karny skarbowy
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
- Ordynacja podatkowa
- Ustawa o podatku od towarów i usług (VAT)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT)
- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
- Prawo budowlane
- Wszystkie akty →