Art. 110. Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego – po ich wysłuchaniu – zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą.
Art. 110 KPC
Kodeks postępowania cywilnego · Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze › Księga pierwsza. Proces › Tytuł V. Koszty procesu › Dział I. Zwrot kosztów procesu
- Stan prawny: 25 października 2026 r.
- Brzmienie obowiązuje od: 21 sierpnia 2019 r.
- Akt: Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
- Tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 468
Jak sądy stosują art. 110 KPC
Sądy powołały ten przepis w 270 orzeczeniach. Poniżej 30 z nich z dosłownym fragmentem uzasadnienia, który powołuje przepis.
- P 8/12Trybunał Konstytucyjny · 27.07.2012
Alternatywnie przepisy przewidują możliwość stosowania przez sąd zasady zawinienia (por. art. 101, art. 103 i art. 110 k.p.c.), zasady słuszności (por. art. 102 k.p.c.) oraz zasady kompensaty (por. art. 100 i art. 104 k.p.c., powołane wyżej).
- SK 14/13Trybunał Konstytucyjny · 22.10.2013
… cywilnego, w sprawach tzw. procesowych, do których należy większość spraw kasacyjnych, koszty postępowania obciążają z reguły stronę przegrywającą (por. art. 98 § 1 k.p.c.), chyba że jest konieczna modyfikacja tej zasady ze względu na szczególne okoliczności danej sprawy (por. art. 100-104 i art. 110 k.p.c.).
- I ACa 865/18Sąd Apelacyjny w Białymstoku · 04.04.2019
naruszenie przepisów art. 110. k.p.c. w zw. z art 89.4b Ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez opłacenie nierzetelnej opinii biegłego;
- I CZ 183/12Sąd Najwyższy · 19.09.2013
Orzekanie o kosztach procesu dokonywane jest na podstawowej zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.) oraz uzupełniających ją zasadach kompensaty, słuszności i zawinienia (art. 100 do 104 1 i art. 110 k.p.c.).
- SK 63/12Trybunał Konstytucyjny · 13.10.2015
Na koszty procesu składają się koszty sądowe, koszty zastępstwa procesowego oraz pozostałe wydatki przewidziane przez ustawę (art. 98 – art. 110 k.p.c.).
- P 29/07Trybunał Konstytucyjny · 17.10.2007
– zawinienia (art. 101, art. 103, art. 110 i art. 842 § 1 k.p.c.) oraz
- III CZP 16/11Sąd Najwyższy · 20.05.2011
upoważnienia ustawowego (art. 110 k.p.c.), sąd kieruje orzeczenie o kosztach
- SK 34/03Trybunał Konstytucyjny · 16.12.2003
Ponadto ustawodawca przewiduje zasady określane jako uzupełniające, tj. zasadę zawinienia (art. 101, art. 103, art. 110 i art. 842 § 1 k.p.c.), zasadę słuszności (art. 102 k.p.c.) i kompensaty (art. 100 i art. 104 k.p.c.).
- P 3/01Trybunał Konstytucyjny · 06.09.2001
… też do przyjęcia tezy, że treść art. 55 ust. 1 ustawy o NSA nie jest regulacją wyczerpującą przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania przed NSA i w sprawach nie uregulowanych w tym przepisie należy stosować odpowiednio przepisy kpc (tzn. art. 98, art. 99, art. 106, art. 109, art. 110, art. 112-120, art. 122-124 kpc).
- I C 263/16Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim · 24.01.2017
Reguła ta jest jednak uzupełniona zasadami kompensacji, słuszności i zawinienia (art. 100 - 104 i art. 110 k.p.c.).
- III AUa 839/18Sąd Apelacyjny w Poznaniu · 20.09.2019
Podkreślić należy, że orzekanie o kosztach procesu dokonywane jest w oparciu o zasadę odpowiedzialności strony przegrywającej za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.) oraz uzupełniających ją zasadach kompensaty, słuszności i zawinienia (art. 100 do 1041 i art. 110 k.p.c).
- V CZ 124/12Sąd Najwyższy · 17.04.2013
- V CZ 132/12Sąd Najwyższy · 17.04.2013
- I ACa 37/15Sąd Apelacyjny w Łodzi · 26.06.2015
- I ACa 486/12Sąd Apelacyjny w Szczecinie · 08.11.2012
- I ACa 254/16Sąd Apelacyjny w Szczecinie · 23.06.2016
- I ACa 16/16Sąd Apelacyjny w Krakowie · 22.04.2016
- I ACa 37/16Sąd Apelacyjny w Krakowie · 22.04.2016
- I ACa 894/15Sąd Apelacyjny w Krakowie · 16.10.2015
- I ACa 1677/15Sąd Apelacyjny w Łodzi · 24.05.2016
- III AUa 81/13Sąd Apelacyjny w Szczecinie · 29.09.2014
- K 25/01Trybunał Konstytucyjny · 02.07.2003
- III APa 7/16Sąd Apelacyjny w Gdańsku · 13.10.2016
- I ACa 71/16Sąd Apelacyjny w Krakowie · 29.04.2016
- I ACa 484/13Sąd Apelacyjny w Poznaniu · 04.07.2013
- I ACa 19/15Sąd Apelacyjny w Lublinie · 02.06.2015
- I ACa 422/17Sąd Apelacyjny w Łodzi · 29.11.2017
- I ACa 460/15Sąd Apelacyjny w Szczecinie · 28.04.2016
- I C 106/22Sąd Okręgowy w Warszawie · 18.01.2024
- K 25/01Trybunał Konstytucyjny · 18.06.2003
Pracuj z art. 110 k.p.c. w PrawoAI
Orzecznictwo do art. 110 KPCSądy powołały ten przepis w 270 orzeczeniach. Zobacz, jak go stosują i które tezy się powtarzają.Zobacz orzecznictwo →
Zapytaj AI o art. 110 KPCOpisz sprawę — odpowiedź z podstawą prawną, aktualnym brzmieniem i orzecznictwem, z linkami do źródeł.Zadaj pytanie →
Historia zmian art. 110Każde brzmienie przepisu z datami wejścia w życie i porównaniem wersji — także stan na dzień zdarzenia.Zobacz wersje →
Pismo na podstawie przepisuPozew, odpowiedź, wezwanie lub odwołanie w Wordzie — z powołaniem tego przepisu i orzecznictwa.Przygotuj pismo →
Kodeks postępowania cywilnego z orzecznictwem do każdego artykułu
Załóż konto7 dni za darmo, bez karty. Biblioteka przepisów, wyszukiwarka 2,8 mln orzeczeń i asystent prawny AI.
Najczęściej powoływane przepisy: Kodeks postępowania cywilnego
- Art. 98 KPC
- Art. 385 KPC
- Art. 233 KPC
- Art. 100 KPC
- Art. 386 KPC
- Art. 108 KPC
- Art. 47714 KPC
- Art. 232 KPC
- Art. 102 KPC
- Art. 227 KPC
- Art. 328 KPC
- Art. 391 KPC
- Art. 99 KPC
- Art. 397 KPC
- Spis treści →
Inne kodeksy i ustawy
- Kodeks cywilny
- Kodeks karny
- Kodeks pracy
- Kodeks postępowania administracyjnego
- Kodeks postępowania karnego
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy
- Kodeks spółek handlowych
- Kodeks wykroczeń
- Kodeks karny skarbowy
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
- Ordynacja podatkowa
- Ustawa o podatku od towarów i usług (VAT)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT)
- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
- Prawo budowlane
- Wszystkie akty →