I C 543/20

Wyrok+Uzasadnienie

Sygn. akt I C 543/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 września 2022 roku

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sławomir Splitt

Protokolant: Jolanta Migot

po rozpoznaniu w dniu 7 września 2022 r. w Gdyni na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko G. B.

o zapłatę

I. zasądza od pozwanej G. B. na rzecz powódki (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 54.150,51 złotych (pięćdziesiąt cztery tysiące sto pięćdziesiąt złotych pięćdziesiąt jeden groszy), wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie ale nie wyższymi od każdorazowej wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 20 maja 2020 roku do dnia zapłaty;

II. oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III. zasądza od pozwanej G. B. na rzecz powódki (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 1.151,20 złotych (jeden tysiąc sto pięćdziesiąt jeden złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

IV. nakazuje ściągnąć od powódki (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni kwotę 45,00 złotych (czterdzieści pięć złotych) tytułem wydatków poniesionych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa;

V. wydatek związany z kosztem opinii biegłego psychiatry – w części nierozliczonej zaliczką i nie objętym punktem IV wyroku przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

UZASADNIENIE

Powódka (...)œci S.A. z siedzib1 w W. wnios3a pozew przeciwko pozwanej Gra¿ (...) o zap3atê kwoty 65.668,61 z3otych z odsetkami umownymi w wysokoœci czterokrotnoœci stopy kredytu lombardowego NBP za opóŸnienie od kwoty 51.139,60 z3 od dnia 20 maja 2020 roku do dnia zap3aty.

W uzasadnieniu wskaza3a, i¿ powy¿szej kwoty dochodzi z tytu3u umowy po¿yczki zawartej w dniu 16 marca 2015 roku przez zmar3ego W. U..

Pozwana jak wynika z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 1 sierpnia 2016 roku jest spadkobierc1 po zmar3ym W. U..

Na pozwan1 jako spadkobiercê kredytobiorcy przesz3y obowi1zki zmar3ego z tytu3u niesp3acenia umowy.

(pozew – k. 3-4v.)

Pozwana wnios3a sprzeciw od wydanego w postêpowaniu upominawczym nakazu zap3aty, w którym wnios3a o oddalenie powództwa w ca3oœci.

W sprzeciwie wskaza3a, i¿ W. U. cierpia3 na chorobê A..

W po3owie 2014 roku W. U. zacz13 mieæ istotne problemy z wykonywaniem codziennych czynnoœci.

W dniu 11 sierpnia 2014 roku pozwana wyst1pi3a z wnioskiem o ubezw3asnowolnienie ca3kowite W. U..

(...) on ubezw3asnowolniony postanowieniem z dnia 6 maja 2015 roku, a pozwana na podstawie postanowienia z dnia 4 wrzeœnia 2015 roku zosta3a jego opiekunem prawnym.

W. U. zmar3 w dniu 28 stycznia 2016 roku. Pozwana wiedzê o zaci1gniêtej po¿yczce przez W. U. uzyska3a po tym jak zosta3a wezwana przez bank pismem z dnia 15 marca 2019 roku do zap3aty.

Oœwiadczenie woli po¿yczkobiorcy jest z3o¿one w stanie wy31czaj1cym œwiadome i swobodne wyra¿enie woli, a zatem umowa jest niewa¿na.

(sprzeciw – k. 52-55)

W odpowiedzi na powy¿sze powódka rozszerzy3a ¿1danie pozwu w ten sposób, i¿ wnios3a ewentualnie o zap3atê przez pozwan1 kwoty 51.139,60 z3 tytu3em zwrotu nienale¿nego œwiadczenia w sytuacji uznania niewa¿noœci zawartej umowy.

W uzasadnieniu powódka wskaza3a, i¿ wyp3ata po¿yczki nast1pi3a jednorazowo w dniu 16 marca 2015 roku.

Powódka zakwestionowa3a to, aby pozwana wiedzê o zawartej umowie (...) w dniu przez ni1 wskazanym w sprzeciwie, albowiem jak wskaza3a pozwana dzieñ po wp3ywie œrodków z tytu3u umowy po¿yczki z3o¿y3a dwie dyspozycje wyp3at na 31czn1 kwotê 4.000,00 z3otych.

Stwierdzenie bezwzglêdnej niewa¿noœci umowy nie stoi na przeszkodzie uwzglêdnienia roszczenia, albowiem poprzednik prawny powódki pobra3 kwotê 55.898,65 z3 i nie zwróci3 tej kwoty do wysokoœci 51.139,60 z3.

(pismo powódki – k. 80-84)

W piœmie z dnia 13 maja 2022 roku powódka oœwiadczy3a, ¿e w razie uznania umowy po¿yczki za niewa¿n1 domaga siê ewentualnie zap3aty kwoty 41.631,66 z3 wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóŸnienie od dnia wydania wyroku do dnia zap3aty w oparciu o przepisy o nienale¿nym œwiadczeniu. (...), ¿e na rzecz poprzednika prawnego pozwanej wyp3acona zosta3a kwota 60.752,80 z3. Na poczet sp3aty po¿yczki dokonano wp3at na 31czn1 kwotê 14.266,99 z3. Kwota 41.631,66 z3 stanowi ró¿nicê pomiêdzy wyp3acon1 kwot1 po¿yczki (60.752,80 z3), a sum1 dokonanych wp3at na poczet sp3aty po¿yczki (14.266,99 z3) oraz kwot1 pobranej prowizji (4.854,15 z3).

(pismo z dnia 13.05.2022r. – k. 234-236v.)

W piœmie z dnia 10 czerwca 2022 roku pozwana poda3a, ¿e nie mia3a wiedzy o po¿yczce zawartej przez W. U.. (...), ¿e w 2015 roku dokonywa3a zakupów przy u¿yciu jego karty, jak i wyp3at przy u¿yciu karty, na co wystarcza3y œrodki z jego emerytury. Ty samym ani W. U. ani pozwana nie korzystali z pieniêdzy, które by3y przedmiotem rzekomej, a co najmniej niewa¿nej umowy po¿yczki z powódk1. (...) te nie by3y w dyspozycji W. U., jak i pozwanej. Ani pozwana ani W. U. nie uzyskali korzyœci maj1tkowej kosztem powódki. Powódka w powo3aniu na art. 409 k.c. powo3a3a siê na fakt utraty tych œrodków, podtrzymuj1c ¿1danie oddalenia powództwa.

(pismo z dnia10.06.2022r. – k. 244-245)

Stan faktyczny:

W testamencie z dnia 12 paŸdziernika 2012 roku W. U. uczyni3 spadkobierc1 Gra¿ynê J. B.. Testament zosta3 sporz1dzony przez W. U. w3asnorêcznie w obecnoœci pozwanej i jej kole¿anki. (...) on przekazany pozwanej, która w3o¿y3a go do dokumentów maj1c do nich sta3y dostêp.

W tym czasie pozwana zamieszkiwa3a wspólnie ze swoim ojcem, do którego wprowadzi3a siê na przestrzeni lat 2008-2009 celem sprawowania nad nim codziennej opieki, albowiem jego stan zdrowia siê pogarsza3 – ojciec pozwanej zacz13 mieæ problemy z pamiêci1.

(...) to na tym, i¿ zapisywa3 on sobie wszystkie rzeczy na kartkach i nie poznawa3 najbli¿szych osób. Pozwana pracowa3a do 2014 roku, a potem przesz3a na emeryturê i ju¿ nie pracowa3a.

W 2014 roku stan zdrowia ojca pozwanej pogorszy3 siê. W tym okresie ojciec pozwanej nie poznawa3 nawet osób najbli¿szych. Nie poznawa3 równie¿ pozwanej, któr1 traktowa3 jak swoj1 zmar31 ¿onê, zwracaj1c siê do niej jej imieniem.

Pozwany w tym okresie nie pamiêta3 nawet swojego nazwiska. Nie wiedzia3, ¿e trzeba ponosiæ op3aty za mieszkanie, ani te¿ nie potrafi3 ich robiæ. Pozwana dysponowa3a w tym czasie kart1 bankomatow1 ojca. Ojciec nie pamiêta3 nawet (...)u. Ojciec nie posiada3 rozeznania co do wartoœci pieniêdzy, w tym co do wysokoœci swojego uposa¿enia emerytalnego. Nie pamiêta3 o terminach i koniecznoœci leczenia lekarskiego. Pozwana by3a upowa¿niona do pobierania pieniêdzy z konta ojca, co pozwala3o jej na wyp3atê œrodków pieniê¿nych z okienka bankowego.

W 2014 roku – w chwili sk3adania przez pozwan1 wniosku o ubezw3asnowolnienie ojca W. U. nie czyta3 ju¿, ani nie pisa3. W okresie tym ojciec pozwanej ju¿ nie opuszcza3 zajmowanego lokalu, nie potrafi3 niczego za3atwiæ ko3o siebie.

Nie mia3 rozeznania co do znaczenia poszczególnych pomieszczeñ domowych – pozwana umieszcza3a du¿e obrazki, aby wskazaæ czego poszczególne pomieszczenie dotyczy, albowiem ojciec pozwanej myli3 przeznaczenie poszczególnych pomieszczeñ.

Nikt poza pozwan1 ojcem siê nie opiekowa3.

(dowód: zeznania pozwanej Gra¿yny B. – k. 154-159, p3yta – k. 160, postanowienie z dnia 01.08.2016r. w VII Ns 1426/16 – k. 21)

Dnia 12 sierpnia 2014 roku Gra¿ (...)¿y3a do S. O. w G. wniosek o ca3kowite ubezw3asnowolnienie W. U. z powodu choroby otêpiennej typu A.. We wniosku poda3a, i¿ ojciec ma zdiagnozowan1 chorobê od 2011 roku, a od listopada 2012 roku korzysta z us3ug dziennego (...)u.

Zgodnie z twierdzeniem wniosku stale pogarszaj1cy siê stan zdrowia ojca spowodowa3, ¿e nie jest on w stanie samodzielnie funkcjonowaæ w œrodowisku, wymaga ca3odobowej opieki osób drugich we wszystkich czynnoœciach ¿yciowych. Ojciec nie jest œwiadomy podejmowanych decyzji co do swojej osoby.

W piœmie z dnia 25 listopada 2014 roku wnioskodawczyni poinformowa3a, i¿ uczestnik nie przebywa obecne w (...), uczêszcza do œwietlicy adaptacyjnej, ale przebywa przy ulicy (...) kl. A m. 16.

(dowód: wniosek z dnia 11.08.2014r. – k. 104, pismo z dnia 25.11.2014r. – k. 107)

Wraz z wnioskiem Gra¿ (...) o zwolnienie od op3aty s1dowej na poczet bieg3ych w sprawie wniosku o ubezw3asnowolnienie, wskazuj1c, ¿e op3atê bêdzie uiszczaæ ze swojego wynagrodzenia emerytalnego, które po potr1ceniach wynosi 780 z3. Z za31czonego zaœwiadczenia wynika3o, ¿e wysokoœæ œwiadczenia emerytalnego wynosi netto 781,76 z3.

(dowód: pismo – k. 105, zaœwiadczenie ZUS z dnia 08.08.2014r. – k. 106)

W opinii psychiatryczno-psychologicznej z dnia 29 grudnia 2014 roku sporz1dzonej w toku prowadzonego postêpowania o ubezw3asnowolnienie w wywiadzie od wnioskodawczyni zapisano, i¿ uczestnik nigdzie sam nie wychodzi, nie rozpoznaje swojego mieszkania zapomina, ¿e jad3.

Stwierdzono, i¿ kontakt werbalny z uczestnikiem jest zniesiony – uczestnik wie jak mam na imiê, w którym roku siê urodzi3 i ile ma dzieci, nie wie natomiast jaka jest pora dnia, ile otrzymuje emerytury, gdzie pracuj1 jego dzieci, twierdzi, ¿e jest ¿onaty, o córce mówi, ¿e jest jego synem.

W. U. na posiedzeniu dnia 11 grudnia 2014 roku w sprawie o ubezw3asnowolnienie nie rozumia3, dlaczego mia3by byæ wdowcem. (...), ¿e mieszka z ¿on1, która nie umar3a. Nie udzieli3 informacji dotycz1cych kosztu zakupu chleba – nie interesowa3 siê tym.

Badany nie rozumia3 celu przeprowadzenia wywiadu.

W konkluzji stwierdzono, i¿ zdolnoœæ uczestnika postêpowania w zakresie funkcjonowania intelektualno-poznawczego jest ca3kowicie zniesiona. Jest on ca3kowicie niezdolny do radzenia sobie z funkcjonowaniem w ¿yciu codziennym i spo3ecznym, (uczestnik ¿adnych spraw nie za3atwia, nigdzie sam nie wychodzi), do podejmowania jakichkolwiek racjonalnych – dobrych z punktu widzenia interesów uczestnika decyzji bytowych, ¿yciowych, finansowych i zdrowotnych.

(dowód: opinia – k. 109-112 wraz z protoko3em z dnia 11.12.2014r. – k. 108-108v.)

Dnia 4 marca 2015 roku powódka w sprawie o ubezw3asnowolnienie ponownie wnios3a o zwolnienie z kosztów sadowych (zaliczki na bieg3ych), podaj1c, ¿e po potr1ceniach komorniczych otrzymuje netto kwotê 780 z3, z czego op3aca inne zobowi1zania finansowe, w tym równie¿ op3atê s1dow1 do sprawy VII Ns 1375/10. W rezultacie nie pozostaje jej nic z emerytury. (...), ¿e op3aca zobowi1zania w Banku (...) – 250 z3, (...)-u – 350 z3 oraz KRUK-u – 200 z3. (...).in. ¿e W. U. sp3aca 1.200 z3 po¿yczki. Do wniosku do31czono m.in. zestawienie operacji na rachunku (...) U. w powodowym banku. Z zestawienia wynika3o, ¿e limit kredytu w rachunku bie¿1cym jej ojca wynosi3 wówczas 6000,00 z3.

(dowód: wniosek z dnia 04.03.2015r. – k. 113, zestawienie operacji – k. 115-115v.)

Dnia 16 marca 2015 roku pomiêdzy P. O.œci Bankiem (...) S.A. z siedzib1 w W. a W. U. zosta3a zawarta umowa po¿yczki, na podstawie której bank udzieli3 pozwanemu po¿yczki w kwocie 60.752,80 z3 obejmuj1cej ca3kowity koszt po¿yczki w kwocie 55.898,65 z3 i pozosta31 czêœæ tytu3em kosztów – to jest 4.854,15 z3.

(...) po¿yczki mia3a nast1piæ jednorazowo na dwa wskazane rachunki bankowe w kwotach odpowiednio 45.898,65 z3 i 10.000,00 z3. (...) po¿yczki mia3a nast1piæ w 48 równych ratach – do dnia 10 kwietnia 2019 roku. Umowa (...) podpisana przez W. U..

(...) po¿yczki mia3a nastêpowaæ przez dokonywanie potr1ceñ wymagalnych œrodków z rachunku po¿yczkobiorcy w powodowym banku – posiadanym w tym¿e banku od 10 kwietnia 2007 roku.

Kwota 45.898,65 z3otych zosta3a przekazana na cel wczeœniejszej sp3aty kredytu zaci1gniêtego przez po¿yczkobiorcê w powodowym banku (data uruchomienia kredytu 4 marca 2014 roku).

(...) kwota zosta3a wp3acona na rachunek bankowy pozwanego posiadany przez niego od 10 kwietnia 2007 roku.

Dnia 16 marca 2015 roku kwota 45.898,65 z3 zosta3a uiszczona na rachunek do obs3ugi kredytu celem jej wczeœniejszej sp3aty.

(dowód: umowa po¿yczki – k. 7-9v., potwierdzenie wczeœniejszej ca3kowitej sp3aty kredytu – k. 19)

W z3o¿onym wniosku kredytowym (w dniu podpisania umowy) wskazano, ¿e:

a) kredytobiorca posiada rachunek bankowy w powodowym banku od 2007 roku,

b) posiada zobowi1zanie kredytowe w powodowym banku na kwotê 45.898,65 z3,

c) uzyskuje œwiadczenie rentowe w kwocie 5.200,05 z3 miesiêcznie,

d) kredytobiorca jest wdowcem, posiada œrednie wykszta3cenie, wydaje na miesiêczne utrzymanie kwotê 500,00 z3, mieszka w G. przy ul. (...),

e) legitymuje siê dowodem osobistym nr (...).

(dowód: oœwiadczenie o poddaniu siê egzekucji – k. 12-13, decyzja (...) wniosku – k. 15-16, wniosek o po¿yczkê – k. 18-18v.)

Dnia 17 marca 2015 roku na rachunek oszczêdnoœciowo-rozliczeniowy W. U. wp3ynê3a kwota 10.000,00 z3otych. (...) ona zmniejszenie salda ujemnego na rachunku i spowodowanie powstania salda dodatniego w kwocie 4.033,41 z3otych.

Dnia 18 marca 2015 roku Gra¿ (...) kwoty 4.000,00 z3 – dwoma dyspozycjami.

(dowód: zestawienie operacji – k. 85-87, potwierdzenie wyp3aty – k. 96-97)

W dacie zawierania umowy (...) U. by3 chory psychicznie. Rozpoznano u niego otêpienie znacznego stopnia w przebiegu choroby Alzheimera, które objawia3o siê dezorientacj1, brakiem kontaktu werbalnego, a w badaniu TK g3owy w 2013 roku opisywano u niego zaniki korowo-podkorowe oraz poszerzenie uk3adu komorowego, które te¿ œwiadcz1 o tocz1cym siê u niego procesie otêpiennym.

Z powodu rozpoznanych zaburzeñ funkcji poznawczych W. U. w dniu zawarcia umowy nie by3 w stanie w sposób œwiadomy i swobodny powzi1æ decyzji i wyraziæ woli zawarcia umowy po¿yczki z powodu wystêpuj1cego u niego globalnego obni¿enia funkcji poznawczych w przebiegu otêpienia typu alzheimerowskiego.

(dowód: pisemna opinia (...) lekarza psychiatry – k. 221-224)

Dnia 6 maja 2015 roku postanowieniem S. O. w G. U. zosta3 ubezw3asnowolniony ca3kowicie.

(dowód: postanowienie z dnia 06.05.2015r. w sprawie I Ns 317/14 – k. 58)

Postanowieniem z dnia 4 wrzeœnia 2015 roku Gra¿ (...) ustanowiona opiekunem prawnym W. U..

(dowód: postanowienie z dnia 04.09.2015r. w sprawie III RNs 369/15 – k. 59)

W. U. zmar3 dnia 28 stycznia 2016 roku.

(dowód: odpis skrócony aktu zgonu – k. 22)

Do stycznia 2016 roku kredyt by3 sp3acany na bie¿1co.

(dowód: historia sp3aty – k. 23-23v.)

Dnia 8 kwietnia 2016 roku zosta3a z3o¿ona w banku nieopatrzona podpisem informacja o zgonie W. U.. Do informacji do31czono akt zgonu oraz postanowienie o ubezw3asnowolnieniu.

(dowód: informacja – k. 22v.)

Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2016 roku stwierdzono, i¿ spadek po W. U. zmar3ym dnia 28 stycznia 2016 roku naby3a pozwana Gra¿yna J. (...).

(dowód: postanowienie z dnia 01.08.2016r. w sprawie VII Ns 1426/16 – k. 21)

(...) do sp3aty kapita3 wyniós3 51.139,60 z3. Natomiast odsetki zapad3e niesp3acone pomniejszone o korekty z dni 20 sierpnia 2019 roku, 30 paŸdziernika 2019 roku oraz 14 maja 2020 roku wynios3y 3.010,91 z3.

(dowód: zestawienie – k. 23-23v.)

Pismem z dnia 1 kwietnia 2019 roku pozwana odmówi3a zap3aty kwoty 31cznej 65.842,65 z3, której domaga3a siê powódka.

(dowód: pismo z dnia 01.04.2019r. – k. 63)

(...)¿y3, co nastêpuje:

P.¿szy stan faktyczny (...) na podstawie dowodów z dokumentów przed3o¿onych przez strony, znajduj1cych siê w aktach postepowania o ubezw3asnowolnienie, dowodu z zeznañ stron, z ograniczeniem do pozwanej oraz opinii (...) s1dowego lekarza psychiatry.

(...) zgromadzony w sprawie materia3 dowodowy (...), ¿e dowody z dokumentów przed3o¿onych przez strony s1 wiarygodne, albowiem ¿adna ze stron nie kwestionowa3a autentycznoœci tych dokumentów, w tym zgodnoœci przedstawionych kopii dokumentów z orygina3ami, prawdziwoœci twierdzeñ w nich zawartych, ani te¿ ¿adna ze stron nie zaprzeczy3a, ¿e osoby podpisane pod tymi dokumentami nie z3o¿y3y oœwiadczeñ w nich zawartych. Z.¿ywszy, ¿e do31czone odpisy dokumentów pochodzi3y z akt postêpowania S. O. w G. o ubezw3asnowolnienie w sposób oczywisty nie mo¿na by3o czyniæ zarzutu co do ich prawdziwoœci.

W ocenie (...) brak by3o podstaw do kwestionowania dowodu z opinii (...) lekarza psychiatry na okolicznoœæ ustalenia stanu zdrowia W. U. w dacie zawarcia po¿yczki, a tak¿e tego, czy by3 stanie w sposób œwiadomy i swobodny powzi1æ decyzjê i wyraziæ wolê zawarcia umowy. Opinia (...) sporz1dzona w sposób rzetelny, profesjonalny i z zachowaniem nale¿ytych standardów, co czyni j1 w pe3ni przydatn1 do rozstrzygniêcia sprawy. Nadto, wnioski do jakich doszed3 bieg3y s1 stanowcze i zosta3y logicznie uzasadnione, nie budz1 one tak¿e ¿adnych w1tpliwoœci (...) w œwietle zasad doœwiadczenia ¿yciowego czy wiedzy powszechnej. Dodatkowo opinia (...) z ustaleniami bieg3ych poczynionymi w sprawie o ubezw3asnowolnienie. Dlatego opiniê bieg3ego uznano za w pe3ni wiarygodn1 i przydatn1 dla rozstrzygniêcia sprawy, tym bardziej, ¿e ¿adna ze stron nie zg3asza3a do niej zastrze¿eñ.

W ocenie (...), brak by3o podstaw do kwestionowania zeznañ powódki w zakresie, w którym opisywa3a stan zdrowia ojca – W. U.. (...) one bowiem z dokumentacj1 zgromadzon1 w sprawie, w szczególnoœci opiniami (...), w tym w sprawie o ubezw3asnowolnienie. W tym zakresie by3y szczere, logiczne, spontaniczne i zbie¿ne, co w przekonaniu (...) œwiadczy o ich zgodnoœci z prawd1. Ich wiarygodnoœæ dodatkowo wzmacnia fakt, ¿e w tym zakresie powódka nie mia3a interesu w sk3adaniu nieprawdziwych zeznañ.

Odmiennie natomiast oceniono udzia3 pozwanej w zawarciu spornej umowy, równie¿ w kontekœcie sugerowanego udzia3u osób trzecich, które rzekomo mia3y odwiedzaæ jej ojca. W ocenie (...) zeznania pozwanej co do odwiedzin bli¿ej nieustalonych osób trzecich u jej ojca s1 niewiarygodne, maj1c na wzglêdzie to, i¿ ojciec pozwanej w okresie przez ni1 opisanym nie poznawa3 najbli¿szych cz3onków rodziny, w tym samej pozwanej. Trudno zatem przyj1æ, aby jednoczeœnie przyjmowa3 odwiedziny bli¿ej nieustalonych osób, trudno te¿ przyj1æ, aby pozwana sprawuj1ca sta3a opiekê nad jej ojcem takie bli¿ej nieustalone i nieznane sobie osoby do ojca dopuszcza3a.

(...) do szczegó3owych rozwa¿ (...) na uwadze, ¿e w pierwszej kolejnoœci powódka wywodzi3a swoje roszczenie z art. 720 § 1 k.c. zgodnie z którym przez umowê po¿yczki daj1cy po¿yczkê zobowi1zuje siê przenieœæ na w3asnoœæ bior1cego okreœlon1 iloœæ pieniêdzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a bior1cy zobowi1zuje siê zwróciæ tê sam1 iloœæ pieniêdzy albo tê sam1 iloœæ rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakoœci. W dalszej kolejnoœci powódka formu3owa3a roszczenie w oparciu o przepisy o œwiadczeniu nienale¿nym.

Wobec ca3okszta3tu okolicznoœci faktycznych na rozprawie dnia 17 wrzeœnia 2021 roku uprzedzono strony o mo¿liwoœci zmiany kwalifikacji prawnej z mo¿liwoœci1 zastosowania przepisów o czynach niedozwolonych.

(...), ¿e podstaw1 roszczenia jest art. 422 k.c., zgodnie którym za szkodê odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto j1 bezpoœrednio wyrz1dzi3, lecz tak¿e ten, kto inn1 osobê do wyrz1dzenia szkody nak3oni3 albo by3 jej pomocny, jak równie¿ ten, kto œwiadomie skorzysta3 z wyrz1dzonej drugiemu szkody, a tak¿e art. 415 k.c. wedle którego kto z winy swej wyrz1dzi3 drugiemu szkodê, obowi1zany jest do jej naprawienia.

(...) do szczegó3owych rozwa¿ (...), ¿e w sposób oczywisty zawarta umowa po¿yczki by3a niewa¿na. Wedle dyspozycji art. 82 k.c. niewa¿ne jest oœwiadczenie woli z3o¿one przez osobê, która z jakichkolwiek powodów znajdowa3a siê w stanie wy31czaj1cym œwiadome albo swobodne powziêcie decyzji i wyra¿enie woli. Dotyczy to w szczególnoœci choroby psychicznej, niedorozwoju umys3owego albo innego, chocia¿by nawet przemijaj1cego, zaburzenia czynnoœci psychicznych.

Z niekwestionowanej opinii (...) lekarza psychiatry wynika3o wprost, ¿e w dacie zawarcia umowy po¿yczki W. U. nie by3 w stanie w sposób œwiadomy i swobodny powzi1æ decyzji i wyraziæ woli zawarcia umowy po¿yczki z powodu wystêpuj1cego u niego globalnego obni¿enia funkcji poznawczych w przebiegu otêpienia typu alzheimerowskiego.

Przeprowadzona opinia (...) koreluje z opisem stanu ojca pozwanej z czasu zawarcia umowy po¿yczki, jak równie¿ z ustaleniami bieg3ych w równoleg3e prowadzonym postepowaniu o ubezw3asnowolnienie.

Z powy¿szych ustaleñ wynika, to, i¿ W. U. w chwili zawierania umowy po¿yczki wiedzia3 jak ma na imiê, w którym roku siê urodzi3 i ile ma dzieci. Poza jego zakresem jego œwiadomoœci znajdowa3y siê natomiast nie tylko takie kwestie jak wysokoœæ otrzymywanych dochodów, jego zobowi1zania, numery (...) karty bankomatowej, ale równie¿ takie jak aktualna pora roku, stan cywilny, wiek, miejsce, pracy dzieci. W. U. nie posiada3 wiedzy o otaczaj1cym go œwiecie, twierdzi3, ¿e jego zmar3a ¿ona ¿yje, pozwan1 raz nazywa3 swoim synem, a innym razem imieniem swojej ma3¿onki, nie rozumia3 przeznaczenia poszczególnych pomieszczeñ w zajmowanym przez siebie od lat mieszkaniu i myli3 je do tego stopnia, i¿ pozwana umieszcza3a na nich rysunki w sugestywny sposób wskazuj1c na ich przeznaczenie.

P.¿sze œwiadczy nie tylko o tym, i¿ W. U. nie rozumia3 znaczenia podejmowanych przez siebie czynnoœci, ale równie¿ to, i¿ nie móg3 samodzielnie takiej czynnoœci podj1æ, ani te¿ zawarciem takiej umowy nie by3 zainteresowany. Skoro bowiem nie zna3 wartoœci podstawowych rzeczy, poza jego zakresem œwiadomoœci znajdowa3a siê kwestia dochodu i ci1¿1cych na nim zobowi1zañ to tym bardziej poza zakresem jego wiedzy i woli znajdowa3a siê tak dalece skomplikowana czynnoœæ jak zawarcie umowy po¿yczki, której podstawowym celem by3o sp3ata istniej1cego i sp3acanego zobowi1zania ze œrodków z nowej umowy.

Rodzaj i cel zawartej umowy (...) równie¿ mo¿liwoœæ udzia3u osoby trzeciej w jej zawarciu. Po pierwsze trudno przyj1æ to, aby mo¿liwe by3o w tym czasie opuszczenie lokalu przez W. U. w towarzystwie bli¿ej nieokreœlonej osoby trzeciej, albo te¿ jej odwiedziny. Z zeznañ pozwanej wynika, i¿ W. U. w tym okresie pozostawa3 pod sta31 opiek1 pozwanej, która mieszka3a razem z nim w lokalu i nie pracowa3a zawodowo. Ponadto nale¿y zauwa¿yæ to, i¿ we wniosku o po¿yczkê zalaz3y siê informacjê szczegó3owe, których nie mog3a znaæ przygodna osoba, a których nie zna3 W. U.. Wreszcie zawarta umowa w ¿aden sposób nie krzywdzi3a W. U., albowiem polega3a na sp3acie jego zobowi1zañ – z wczeœniej zawartej umowy i z tytu3u ujemnego salda na rachunku bie¿1cym, jak równie¿ na zasileniu w pozosta3ym zakresie œrodków (w kwocie 4.000,00 z3otych jego rachunku bie¿1cego). Trudno natomiast wyobra¿aæ sobie to, aby bli¿ej nieustalona osoba trzecia zadawa3a sobie trud nak3onienia osoby umys3owo niezdolnej do dokonania czynnoœci prawnej do zawarcia umowy, która przynios3aby korzyœæ tylko i wy31cznie tej osobie i pozwanej.

Tym samym nale¿a3o uznaæ, i¿ jedyn1 osob1, która mog3a pos3u¿yæ siê W. U. dla zawarcia umowy i jedyn1 osob1, która mia3a w tym korzyœæ by3a pozwana.

Pozwana by3a osob1, która mia3a pe3n1 wiedzê co do stanu zdrowia W. U. co wynika nie tylko z faktu sprawowanej nad nim opieki, ale równie¿ ze z3o¿onego uprzednio wniosku o ubezw3asnowolnienie. Z ostatniego wynika równie¿ i to, ¿e pozwana wiedzia3a jaki jest status prawny ojca, w tym mia3a wiedzê co do tego, i¿ formalnie mo¿e byæ on jeszcze stron1 czynnoœci prawnej.

Pozwana nie tylko mia3a wiedzê co do stanu psychicznego, ale równie¿ fizycznego jej ojca, w tym w szczególnoœci zdawa3a sobie sprawê z tego, i¿ zaawansowane stadium choroby wi1¿e siê z mo¿liwoœci1 rych3ej œmierci. Sama bowiem zezna3a, i¿ w roku 2015 ojciec by3 ju¿ ze wzglêdu na stan zdrowia przewa¿nie le¿1cy.

Pozwana faktycznie by3a jedyn1 osob1, która tak1 umowê wraz z ojcem zawrzeæ mog3a, albowiem to ona faktycznie – jako jedyna sprawowa3a nad ojcem opiekê.

Pozwana dysponowa3a ponadto pe3n1 wiedz1 o aktualnej sytuacji maj1tkowej ojca, to jest o jego dochodach i aktualnych zobowi1zaniach. (...) bowiem pe3nomocnikiem ojca w banku, jak równie¿ dysponowa3a jego kart1 bankomatow1 i zna3a do niej (...).

(...) to we wniosku o zwolnienie od kosztów s1dowych z3o¿onym na potrzeby sprawy o ubezw3asnowolnienie, w którym wskaza3a wprost na istniej1ce zobowi1zanie po¿yczkowe ojca, a do tego do31czy3a zestawienie operacji na rachunku bankowym jej ojca.

Ponadto analiza z3o¿onych w sprawie zestawieñ rachunku wskazuje, ¿e pozwana wyp3acaj1c œrodki z rachunku jej ojca, ewentualnie dokonuj1c p3atnoœci œrodkami pochodz1cymi z tego konta niemal w ca3oœci wykorzystywa3a dostêpny limit kredytowy. (...) doskonale zorientowana w zobowi1zaniach jej ojca oraz przep3ywach na jego rachunku bankowym. Zazwyczaj po wp3ywie jakichkolwiek œrodków dokonywa3a ich wyp3aty, ewentualnie niemal maksymalnie wykorzystywa3a limit w rachunku bie¿1cym. Innymi s3owy pozwana traktowa3a rachunek swojego ojca jak w3asny ze wszystkimi tego konsekwencjami.

Wreszcie pozwana by3a równie¿ œwiadoma ostatniej woli swojego ojca – wyra¿onej w testamencie sporz1dzonym przy jej udziale i przechowywanym przez ni1 w dokumentach.

Tym samym zawierana umowa po¿yczki prowadzi3a do sp3aty istniej1cej i wa¿nej wierzytelnoœci po¿yczk1, która ze wzglêdu na stan zdrowia po¿yczkobiorcy wynika z umowy niewa¿nej. (...) ona do sp3aty jednego z d3ugów ojca pozwanej w sytuacji gdy jego stan zdrowia by3 na tyle powa¿ny, i¿ uzasadnia3 przyjêcie rych3ej jego œmierci. Zawarcie umowy (...) ponadto w okresie trwaj1cego postêpowania o ubezw3asnowolnienie, ale przed wydaniem postanowienia w tym przedmiocie.

Pozwana wiedzia3a o zawartej umowie, a o powy¿szym œwiadczy równie¿ i to, ¿e nastêpnego dnia po jej zawarciu pozwana osobiœcie dokona3a wyp3aty kwoty 4.000,00 z3otych z konta bankowego, to jest dok3adnie tych œrodków, które je zasili3y po pokryciu znajduj1cego siê na rachunku bie¿1cym salda (6.000,00 z3otych). Tylko osoba znaj1ca jednoczeœnie treœæ umowy i stan bie¿1cy rachunku (to jest wysokoœæ salda) mog3a mieæ wiedzê co do kwoty, która w tym konkretnym dniu sta3a siê dostêpna.

W ocenie (...)œci niniejszej sprawy wskazuj1 na to, i¿ to pozwana maj1c œwiadomoœæ co do stanu zdrowia W. U. pos3u¿y3a siê nim celem zawarcia niewa¿nej umowy po¿yczki. Trudno bowiem przyj1æ, aby doros3a osoba nie mia3a œwiadomoœci tego, i¿ umowa zawarta przez jej ojca znajduj1cego siê w stanie przez ni1 drobiazgowo opisanym nie bêdzie umow1 niewa¿n1.

J.œnie maj1c na wzglêdzie stan zdrowia ojca pozwanej nale¿a3o przyj1æ, i¿ pozwana mia3a œwiadomoœæ tego, i¿ d3ug wynikaj1cy z niewa¿nej umowy po¿yczki mo¿e zostaæ nie sp3acony i z tym siê godzi3a. N.¿y bowiem zauwa¿yæ to, i¿ d3ug z tytu3u umowy po¿yczki by3 sp3acany z bie¿1cych dochodów ojca pozwanej i przesta3 byæ sp3acany z chwil1 jego œmierci. J.œnie zarzut niewa¿noœci umowy (...) siê formaln1 przyczyn1 braku sp3aty przez jego spadkobiercê – czyli pozwan1.

(...)¿sze na (...), i¿ podstaw1 zas1dzenia od pozwanej dochodzonej w procesie nale¿noœci stanowi1 przepisy o czynie niedozwolonym .

Na marginesie wskazaæ nale¿a3o, ¿e przepis art. 422 k.c. nie wy31cza odpowiedzialnoœci z tytu3u bezpodstawnego wzbogacenia. Nie pozwala na to treœæ art. 414 k.c., w myœl którego przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie uchybiaj1 przepisom o obowi1zku naprawienia szkody (tak s3usznie J.M. Kondek, w: Osajda, Komentarz KC, t. II, 2013, s. 488; Z. Banaszczyk, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, t. I, 2013, s. 1425; w: M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Art. 353–626. Wyd. 3, Warszawa 2022).

Gdyby rozpatrywaæ zg3oszone powództwo wy31cznie w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. i nastêpnego) za chybiony nale¿a3o uznaæ zarzut zu¿ycia uzyskanej przez pozwan1 korzyœci w oparciu o treœæ art. 409 k.c., zgodnie z którym obowi1zek wydania korzyœci lub zwrotu jej wartoœci wygasa, je¿eli ten, kto korzyœæ uzyska3, zu¿y3 j1 lub utraci3 w taki sposób, ¿e nie jest ju¿ wzbogacony, chyba ¿e wyzbywaj1c siê korzyœci lub zu¿ywaj1c j1 powinien by3 liczyæ siê z obowi1zkiem zwrotu. Z. nale¿y siê natomiast z pogl1dem, ¿e z definicji nie ustanie nigdy stan wzbogacenia, którego specyficznym przedmiotem by3o zmniejszenie pasywów (w szczególnoœci zwolnienie z d3ugu; zob. np. wyr. SN z 21.12.2006 r., II CSK 366/06, Legalis; wyr. SN z 12.3.2009 r., V CSK 371/08, Legalis; wyr. SN z 25.9.2014 r., II CSK 779/13, Legalis; wczeœniej zob. wyr. SN z 24.3.1964 r., I CR 211/63, OSNC 1965, Nr 4, poz. 65, w: M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Art. 353–626. Wyd. 3, Warszawa 2022).

Uzyskana przez pozwan1 korzyœæ mia3a na celu zmniejszenie jej pasywów – d3ugów spadkowych.

(...) na uwadze ca3okszta3t poczynionych rozwa¿ (...) w punkcie I. wyroku na podstawie art. 422 k.c. oraz art. 415 k.c. zas1dzi3 od pozwanej na rzecz powódki kwotê 54.150,51 z3 stanowi1c1 zaleg3y kapita3 oraz odsetki umowne, a tak¿e na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. ustawowe odsetki za opóŸnienie, ale nie wy¿sze od ka¿dorazowej wysokoœci czterokrotnoœci stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 20 maja 2020 roku do dnia zap3aty. (...) na uwadze, ¿e powódce wobec niewa¿noœci czynnoœci prawnej w postaci umowy po¿yczki nale¿a3y siê wy31cznie odsetki ustawowe za opóŸnienie, przy czym stosownie do ¿1dania pozwu (art. 321 k.p.c.) nale¿a3o je ograniczyæ do ¿1dania pozwu (nie mog1 przekroczyæ 4-krotnoœci stopy lombardowej NBP). Z.¿yæ nale¿a3o, ¿e pozwana by3a ju¿ wzywana do zap3aty nie póŸniej ni¿ dnia 1 kwietnia 2019 roku, tj. w dacie odmowy spe3nienia roszczenia na rzecz banku.

W pozosta3ym zakresie na podstawie ww. przepisów powództwo oddalono. (...) nie uwzglêdni3 odsetek karnych za opóŸnienie liczonych do dnia 19 maja 2020 roku wobec faktu, ¿e umowa (...) siê niewa¿na.

O kosztach procesu (...) w punkcie III. wyroku na podstawie art. 100 k.p.c. na zasadzie stosunkowego rozdzielenia kosztów.

Powódka wygra3a proces w 82,5 %, pozwana w 17,5 %. Koszty poniesione przez powoda to op3ata s1dowa od pozwu (2.557,00 z3), koszt poœwiadczeñ notarialnych (3,69 z3) oraz op3ata skarbowa od dokumentu pe3nomocnictwa (17,00 z3). Wynik sumy tych kosztów (2.577,69 z3) w stosunku do proporcji, w jakiej wygra3a powódka to 2.113,70 z3.

Koszty poniesione przez pozwan1 to op3ata za czynnoœci kwalifikowanego pe3nomocnika w stawce minimalnej (5.400,00 z3) oraz zaliczka na poczet wynagrodzenia bieg3ego (100,00 z3). Wynik sumy tych kosztów (5.500,00 z3) w proporcji do stosunku, w jakim wygra3a pozwana to 962,50 z3.

Ró¿nica na korzyœæ powódki zosta3a zas1dzona w punkcie III. wyroku.

Ponadto w punktach IV. i V. sentencji wyroku na mocy art. 100 k.p.c. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust. 1 i art. 83 i 113 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach s1dowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2014.1025 z póŸn. zm.) rozstrzygniêto o nieop3aconych kosztach s1dowych (niepokryta zaliczk1 czêœæ wynagrodzenia bieg3ego w kwocie 256,29 z3), nakazuj1c œci1gn1æ od powódki kwotê 45,00 z3, a zatem proporcjonaln1 do przegranej w procesie. Natomiast w pozosta3ym zakresie odst1piono od obci1¿ania pozwanej kosztami s1dowymi, maj1c na uwadze niewielk1 do œci1gniêcia kwotê, co wobec trudnoœci w jej wyegzekwowaniu mo¿e byæ nieekonomiczne z punktu widzenia wydatków Skarbu P..

(...):

1. odnotowaæ w rep. C;

2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem przes3aæ pe3nomocnikowi pozwanej – przez PI,

3. przed3o¿yæ z wp3ywem lub po up3ywie 21 dni.